๐ By the end of this lesson:๐ Mwishoni mwa somo:๐ Lesson hii ikisha:
Define GBV and identify its different formsFafanua GBV na tambua aina zakeDefine GBV na identify aina zake zote
Recognise warning signs of abusive relationshipsTambua ishara za uhusiano wa ukatiliRecognise warning signs za abusive relationships
Explain Kenya's legal framework protecting against GBVEleza mfumo wa kisheria wa Kenya dhidi ya GBVEleza Kenya's legal framework dhidi ya GBV
Apply safe reporting and refusal strategiesTumia mikakati salama ya kuripoti na kukataaApply safe reporting na refusal strategies
๐ Big Question: Why is silence in the face of GBV as harmful as the violence itself?๐ Swali Kubwa: Kwa nini kukaa kimya mbele ya GBV ni kudhuru kama ukatili wenyewe?๐ Big Question: Kwa nini kukaa kimya mbele ya GBV ni kudhuru kama violence yenyewe?
โ What is GBV?GBV ni Nini?GBV ni Nini?
GBV is any harmful act directed at a person because of their gender. It is a serious human rights violation.GBV ni kitendo chochote cha kudhuru kinachomlenga mtu kwa sababu ya jinsia yake. Ni ukiukwaji mkubwa wa haki za binadamu.GBV ni kitendo chochote cha kudhuru kinachomlenga mtu kwa sababu ya gender yake. Ni serious human rights violation.
Cutting of female genitalsKukatwa sehemu za siriFGM โ kukatwa sehemu za siri
Forced MarriageNdoa ya KulazimishwaForced Marriage
Child married without consentMtoto kuolewa bila ridhaaMtoto kuolewa bila consent
๐ฐ๐ช Kenya Stat
45% ya wanawake wenye miaka 15โ49 Kenya wamepitia ukatili wa kimwili au kingono. GBV si nadra โ ni janga.Asilimia 45 ya wanawake wenye umri 15โ49 wamepitia ukatili kimwili au kingono Kenya.45% ya wanawake Kenya wenye miaka 15โ49 wamekumbana na physical au sexual violence. GBV si nadra โ ni epidemic.
โ ๏ธ Causes & Warning SignsSababu na Ishara za OnyoCauses & Warning Signs
Recognising warning signs early can prevent GBV from escalating.Kutambua ishara mapema kunazuia GBV kuendelea.Kutambua warning signs mapema kunazuia GBV kuendelea.
๐ Power Imbalance๐ Kutofautiana kwa Nguvu๐ Power ImbalanceWhen one person uses power to control, dominate, or harm another โ the root cause of GBV.Mtu mmoja anapotumia nguvu kudhibiti au kudhuru mwingine โ chanzo kikuu cha GBV.Mtu mmoja anapotumia nguvu kudhibiti au kudhuru mwingine โ root cause ya GBV.
Jealousy disguised as love โ controlling who you talk toWivu ulioficha upendo โ kudhibiti unayezungumza nayeWivu ulioficha kama love โ kudhibiti unayezungumza naye
Threats if you try to leaveVitisho ukijaribu kuondokaVitisho ukijaribu kuondoka
Isolating you from family and friendsKukutenga na familia na marafikiKukutenga na familia na marafiki
Constantly putting you downKukudharau mara kwa maraKukudharau mara kwa mara
Pressuring you into things you dislikeKukushinikiza kufanya usichopendaKukupressure kufanya usichopenda
โ ๏ธ Red Flagโ ๏ธ Bendera Nyekunduโ ๏ธ Red Flag Partner checks your phone without permission, isolates you from friends, or hits you EVEN ONCE โ serious warning signs of abuse. Leave and seek help. Mwenzi wako akiangalia simu yako bila ruhusa, kukutenga, au kukupiga HATA MARA MOJA โ ishara ya uhusiano wa ukatili. Toka na tafuta msaada. Kama partner wako anaangalia simu yako bila permission, anakutenga, au anakupiga HATA MARA MOJA โ hizi ni red flags. Toka na tafuta help.
โ๏ธ Legal FrameworkMfumo wa KisheriaLegal Framework
Kenya has strong laws to protect you. Know your rights.Kenya ina sheria kali kukulinda. Jua haki zako.Kenya ina strong laws kukuprotect. Jua rights zako.
๐ Sexual Offences Act 2006๐ Sheria ya Makosa ya Ngono 2006๐ Sexual Offences Act 2006Criminalises rape, defilement (sex with anyone under 18), and sexual harassment. Minimum 10 years imprisonment.Inafanya ubakaji, unajisi (ngono na mtu chini ya 18), na unyakuzi wa kingono kuwa makosa ya jinai. Kifungo cha miaka 10 kiwango cha chini.Inafanya rape, defilement (sex na chini ya 18), na sexual harassment kuwa criminal. Minimum miaka 10 gerezani.
๐ Protection Against Domestic Violence Act 2015๐ Sheria ya Ulinzi dhidi ya Ukatili wa Nyumbani 2015๐ Domestic Violence Act 2015Protects against physical, sexual, emotional, and economic violence in homes and relationships.Inalinda dhidi ya ukatili wa kimwili, kingono, kihisia, na kiuchumi nyumbani na katika mahusiano.Inalinda dhidi ya physical, sexual, emotional, na economic violence nyumbani na kwa relationships.
๐ก Your Rights๐ก Haki Zako๐ก Haki Zako You have the right to report GBV, access free medical care, get a protection order, and receive free legal aid. Reporting GBV is NOT betrayal โ it is protection. Una haki ya kuripoti GBV, kupata huduma ya bure, amri ya ulinzi, na msaada wa kisheria wa bure. Kuripoti si usaliti โ ni kujilinda. Una haki ya kuripoti GBV, pata free medical care, protection order, na free legal aid. Kuripoti si usaliti โ ni kujilinda.
๐ How to Report & Get HelpJinsi ya Kuripoti na Kupata MsaadaJinsi ya Kuripoti na Kupata Msaada
Whether it is happening to you or someone you know โ take action now.Iwe inakupata wewe au mtu unayemjua โ chukua hatua sasa.Iwe inakupata wewe au mtu unayemjua โ take action sasa.
Tell a trusted adult: parent, teacher, or counsellorMwambie mtu mzima anayeaminiwa: mzazi, mwalimu, au mshauriAmbia trusted adult: parent, mwalimu, au counsellor
Visit GVRC at the nearest public hospitalTembelea GVRC katika hospitali ya serikali iliyo karibuTembelea GVRC kwa public hospital iliyo karibu
Report to police โ GBV is a CRIME, not a family matterRipoti kwa polisi โ GBV ni KOSA LA JINAI, si suala la familiaReport kwa polisi โ GBV ni CRIME, si family matter
If you witness GBV: be an active bystander โ do NOT stay silentUkiona GBV: kuwa mtazamaji anayechukua hatua โ USIKAE kimyaUkiona GBV: kuwa active bystander โ USIKAE kimya
๐ฐ๐ช Wanjiku's Story โ Murang'aHadithi ya Wanjiku โ Murang'aStory ya Wanjiku โ Murang'aWanjiku, 15, was being pressured by her uncle. She told her teacher who reported to the Children's Officer. The uncle was arrested. Wanjiku received counselling and continued her education.Wanjiku, miaka 15, alishinikizwa na mjomba wake. Alimwambia mwalimu wake aliyeripoti kwa Afisa wa Watoto. Mjomba alikamatwa. Wanjiku alipata ushauri na kuendelea na masomo.Wanjiku, miaka 15, alishinikizwa na mjomba wake. Alimwambia mwalimu wake, polisi walihusishwa. Mjomba alikamatwa. Wanjiku alipata counselling na aliendelea na elimu.
๐ฌ Module VideoVideo ya ModuliModule Video
Watch carefully, then continue to the scenarios.Tazama kwa makini, kisha endelea.Watch kwa makini, kisha endelea.
๐ฌ
Module Video
Your teacher will upload this video.Mwalimu wako ataipakia.Teacher wako ataupload.
๐ /uploads/media/gbv.mp4
๐ญ Real Talk โ What Would You Do?Mazungumzo ya KweliReal Talk โ Ungefanya Nini?
Pick your choice and see the consequence.Chagua na uone matokeo.Chagua yako uone consequence.
Jayden, 15, Kibera, sees his classmate being beaten by her boyfriend after school. His friends say 'mind your own business'.Jayden, miaka 15, Kibera, anaona mwanafunzi mwenzake akipigwa na mchumba wake baada ya shule. Marafiki wake wanasema 'usijali mambo ya watu'.Jayden, miaka 15, Kibera, anaona classmate yake akipigwa na boyfriend baada ya shule. Friends wake wanasema 'usijishughulishe na mambo ya watu'.
What should Jayden do?Jayden afanye nini?Jayden afanye nini?
Staying silent makes Jayden a passive bystander. The abuse will likely continue and escalate. GBV is EVERYONE's problem.Kukaa kimya kunafanya Jayden kuwa mtazamaji wa kimya. Ukatili utaendelea na kuwa mbaya zaidi. GBV ni tatizo la KILA mtu.Kukaa kimya kunafanya Jayden passive bystander. Ukatili utaendelea. GBV ni shida ya KILA mtu.
Jayden called out loudly to distract attention, then reported to the teacher. The teacher involved the school counsellor and the girl received support. Jayden was an active bystander. โ Jayden alipiga kelele ili kuvuruga umakini, kisha aliripoti kwa mwalimu. Mshauri wa shule alihusishwa na msichana alipata msaada. Jayden alichukua hatua. โ Jayden alipiga kelele kuvuruga situation, kisha aliripoti kwa mwalimu. Counsellor alihusishwa na msichana alipata support. Jayden alikuwa active bystander. โ
Amina, 14, Mombasa, is being pressured by an older cousin to keep a 'secret relationship'. He buys her gifts and says 'if you tell anyone, no one will believe you'.Amina, miaka 14, Mombasa, anashinikizwa na binamu mkubwa kushika siri ya 'uhusiano wa siri'. Anampa zawadi na kusema 'ukimwambia mtu, hatakuamini'.Amina, miaka 14, Mombasa, anashinikizwa na older cousin kushika siri ya 'secret relationship'. Anampa zawadi na kusema 'ukimwambia mtu, hatakuamini'.
What is the right action for Amina?Hatua sahihi kwa Amina ni ipi?Right action kwa Amina ni ipi?
Keeping the secret protects the abuser, not Amina. The manipulation will get worse. Secrecy is a grooming tactic. Amina deserves safety.Kushika siri kunalinda mtesi, si Amina. Udanganyifu utazidi. Siri ni mbinu ya kutayarisha mtoto kwa unyanyasaji. Amina anastahili usalama.Kushika siri kunalinda abuser, si Amina. Manipulation itazidi. Secrecy ni grooming tactic. Amina anastahili safety.
Amina told her teacher. The teacher reported to the Children's Officer. Her cousin was investigated. Amina received counselling. She was believed and protected. โ Amina alimwambia mwalimu wake. Mwalimu aliripoti kwa Afisa wa Watoto. Binamu yake alichunguzwa. Amina alipata ushauri na kulindwa. โ Amina alimwambia mwalimu wake. Mwalimu aliripoti kwa Children's Officer. Cousin aliinvestigatiwa. Amina alipata counselling na kulindwa. โ
๐ฌ Refusal & Safety StrategiesMikakati ya Kukataa na UsalamaRefusal & Safety Strategies
Know what to say and do when you feel unsafe.Jua kusema na kufanya nini unapohisi si salama.Jua kusema na kufanya nini ukihisi si safe.
Say: "No means No โ I will report you if you continue."Sema: "Hapana inamaanisha Hapana โ nitakuripoti ukiendelea."Sema: "No means No โ nitakuripoti ukiendelea."
Walk away calmly and go to a safe, public place.Tembea mbali kwa utulivu na nenda mahali salama pa watu wengi.Walk away calmly nenda place yenye watu.
Trust your instincts โ if it feels wrong, it probably is.Amini hisia zako โ ukihisi vibaya, labda ni kweli.Trust instincts zako โ ukihisi vibaya, probably ni kweli.
Memorise key numbers: Childline 116, Gender Desk at police station.Kumbuka nambari muhimu: Childline 116, Gender Desk kwa kituo cha polisi.Memorise nambari: Childline 116, Gender Desk kwa polisi station.
Street Talk
Real talk: Mtu anayekupenda HATAKUSHINIKIZA, HAKUTAKUUMIZA, na HATAKUTENGA na familia yako. Kama anafanya hivyo โ hiyo ni ukatili, si upendo.Kweli: Mtu anayekupenda kweli hatakushinikiza wala kukuumiza. Ukipitia hivyo โ tafuta msaada.Real talk: Mtu anayekupenda HATAKUPRESSURE, HATAKUDHURU, HATAKUTENGA na familia. Kama anafanya hivyo โ hiyo si love, hiyo ni abuse. Toka sasa.
โ๏ธ ReflectionTafakariReflection
1. Have you or someone you know ever experienced any form of GBV? What made it hard or easy to report?1. Je, wewe au mtu unayemjua amewahi kupitia GBV? Ni nini kilifanya iwe vigumu au rahisi kuripoti?1. Je, wewe au mtu unayemjua amewahi pata GBV? Ni nini kilifanya iwe hard au easy kuripoti?
2. What THREE things could your school do to prevent GBV in your community?2. Shule yako inaweza kufanya nini MAMBO MATATU kuzuia GBV katika jamii yako?2. Shule yako inaweza kufanya MAMBO MATATU kuzuia GBV kwa community yako?
โ๏ธ My Reflection (private)โ๏ธ Tafakari Yangu (ya siri)โ๏ธ Mawazo Yangu (siri)
AGender-Based ValuesMaadili ya KijinsiaGender-Based Values
BGender-Based ViolenceUkatili wa KijinsiaGender-Based Violence
CGeneral Body ViolationsUkiukaji wa MwiliGeneral Body Violations
DGroup Behaviour ValuesMaadili ya KikundiGroup Behaviour Values
2. Which is a form of GBV?2. Kipi ni aina ya GBV?2. Kipi ni aina ya GBV?
APlaying footballKucheza mpiraKucheza mpira
BStudying togetherKusoma pamojaKusoma pamoja
CForced marriageNdoa ya kulazimishwaForced marriage
DCooking togetherKupika pamojaKupika pamoja
3. FGM causes permanent harm because it:3. FGM husababisha madhara ya kudumu kwa sababu:3. FGM husababisha permanent harm kwa sababu:
AIs a hygiene practiceNi mazoea ya usafiNi hygiene practice
BRemoves healthy genital tissue causing lifelong painHuondoa tishu ya afya ya sehemu za siri ikisababisha maumivu ya maisha yoteHuondoa healthy tissue ikisababisha lifelong pain
AForced agreementKukubaliana kwa kulazimishwaForced agreement
BAgreement under alcoholKukubaliana ukiwa mleviAgreement ukiwa mlevi
CFree, informed, and reversible agreementKukubaliana kwa hiari, ufahamu, na kunaweza kuachwaFree, informed, reversible agreement
DSilence meaning yesUkimya ukimaanisha ndiyoUkimya ukimaanisha yes
7. Kenya's main law against sexual violence is:7. Sheria kuu ya Kenya dhidi ya ukatili wa kingono ni:7. Kenya's main law dhidi ya sexual violence ni:
ALand ActSheria ya ArdhiLand Act
BTraffic ActSheria ya TrafikiTraffic Act
CSexual Offences Act 2006Sheria ya Makosa ya Ngono 2006Sexual Offences Act 2006
DCompanies ActSheria ya MakampuniCompanies Act
8. GBV affects:8. GBV huathiri:8. GBV huathiri:
AOnly girlsWasichana tuWasichana tu
BOnly rural areasMaeneo ya vijijini tuRural areas tu
CAll genders across all communitiesJinsia zote katika jamii zoteAll genders kwa communities zote
DOnly adultsWatu wazima tuAdults tu
9. A passive bystander is someone who:9. Mtazamaji wa kimya ni mtu ambaye:9. Passive bystander ni mtu ambaye:
AReports violence immediatelyHuripoti ukatili mara mojaHuripoti violence mara moja
BSees harm and does nothingHuona madhara na kutochukua hatuaHuona harm na kutochukua hatua
CCalls the policeHupiga simu polisiHupiga simu polisi
DSupports the victimHumsaidia mwathirikaHumsaidia victim
10. GBV survivors in Kenya can get help at:10. Waathirika wa GBV Kenya wanaweza kupata msaada katika:10. GBV survivors Kenya wanaweza pata msaada kwa:
ABus stationsVituo vya mabasiBus stations
BGender Violence Recovery Centres (GVRCs)Vituo vya Kupona Ukatili wa KijinsiaGVRCs
CInternet cafesMaduka ya mtandaoInternet cafes
DMarketplacesMasokoMasoko
Part B: Fill Blanks โ 5 marksSehemu B: Jaza NafasiPart B: Fill Blanks
1. Violence targeting a person because of their gender is called ______ violence. 1. Ukatili unaomlenga mtu kwa sababu ya jinsia yake huitwa ukatili wa ______. 1. Violence inayomlenga mtu kwa sababu ya gender yake huitwa ______ violence.
2. FGM stands for Female Genital ______. 2. FGM inamaanisha Ukeketaji wa Sehemu za Siri za ______. 2. FGM inamaanisha Female Genital ______.
3. Consent must be freely given, informed, and ______. 3. Ridhaa lazima itolewe kwa hiari, kwa ufahamu, na ______. 3. Consent lazima iwe freely given, informed, na ______.
4. The Kenyan domestic violence protection law was passed in ______. 4. Sheria ya Kenya ya ulinzi dhidi ya ukatili wa nyumbani ilipitishwa mwaka ______. 4. Sheria ya Kenya ya domestic violence ilipitishwa mwaka ______.
5. GBV survivors get free help at Gender Violence ______ Centres. 5. Waathirika wa GBV wapata msaada bila malipo katika Vituo vya ______ Ukatili wa Kijinsia. 5. GBV survivors wapata free help kwa Gender Violence ______ Centres.
Part C: Short Answer โ 10 marksSehemu C: Jibu FupiPart C: Short Answer
Name THREE forms of GBV and give a Kenyan example for each (3 marks). (3 marks marks)Taja AINA TATU za GBV na toa mfano wa Kenya kwa kila moja (alama 3).Name AINA TATU za GBV na toa Kenyan example kwa kila moja (marks 3).
Explain what an 'active bystander' is and describe TWO safe ways to help a GBV victim (4 marks). (4 marks marks)Eleza maana ya 'mtazamaji anayechukua hatua' na eleza NJIA MBILI salama za kumsaidia mwathirika wa GBV (alama 4).Explain 'active bystander' ni nini na describe NJIA MBILI salama za kusaidia GBV victim (marks 4).
Describe the importance of consent in any relationship (3 marks). (3 marks marks)Eleza umuhimu wa ridhaa katika mahusiano yoyote (alama 3).Describe umuhimu wa consent kwa any relationship (marks 3).